Tokens in AI: de munt waarin een taalmodel rekent

Stukjes tekst, geen woorden

Tokens zijn de stukjes tekst waarin een taalmodel alles leest en schrijft. Een token is soms een heel woord, soms een deel van een woord, een leesteken of een spatie met het woord erna. Een model als ChatGPT of Claude, getraind met machine learning, ziet nooit letters of woorden: het ziet een reeks tokens, rekent daarmee, en geeft er tokens voor terug. Ook de rekening van de aanbieder telt in tokens, apart voor wat je stuurt (input) en wat het model schrijft (output).

OpenAI geeft als vuistregel: een token is ongeveer vier tekens, of driekwart van een Engels woord. Het woord tokenization wordt bijvoorbeeld token plus ization. Voor Nederlands klopt die regel niet, en dat merk je op je factuur.

Hoe tekst in stukjes valt

De tokenizer is het deel dat tekst in tokens knipt. Hij heeft een vaste woordenlijst van stukjes, opgebouwd uit enorme hoeveelheden tekst: wat vaak voorkomt, krijgt een eigen token, wat zelden voorkomt, wordt uit kleinere stukken samengesteld. Die aanpak, subwoorden op basis van byte pair encoding, komt uit een paper van Rico Sennrich, Barry Haddow en Alexandra Birch van augustus 2015, toen nog voor vertaalsoftware. Het probleem dat ze oplosten was precies dat van het Nederlands: zeldzame woorden en samenstellingen.

We lieten de publieke tokenizer o200k_base van OpenAI los op een zin uit de transportsector. 'Onze vrachtwagenchauffeurs krijgen hun weekplanning automatisch.' is 6 woorden en 11 tokens: vrachtwagenchauffeurs alleen al valt in vier stukken. De Engelse zin heeft 8 woorden maar 9 tokens. Elke aanbieder heeft een eigen tokenizer, dus dezelfde tekst telt niet overal even zwaar. Anthropic schrijft zelf dat de tokenizer van Claude sinds versie 4.7 ongeveer 30 procent meer tokens maakt voor dezelfde tekst.

Waarom Nederlands meer kost dan Engels

De woordenlijst van een tokenizer is vooral op Engelse tekst gebouwd, dus Engelse woorden passen vaker in een token. Een studie over 25 Europese talen en tien modellen, gepubliceerd in mei 2026, mat hoeveel tokens een woord gemiddeld kost.

Voor Nederlands liep het per model van 1,44 tot 1,89 tokens per woord. Werk je in Brussel of Wallonië ook in het Frans, dan valt die rekening net iets lager uit. Omgekeerd kost een Nederlandse tekst door de tokenizer meer plaats in het geheugen van het model, en meer geld.

Hoeveel een model in een keer leest

Het contextvenster is het aantal tokens dat een model in een keer kan verwerken: je instructie, de meegestuurde documenten, het gesprek tot nu en het antwoord samen. Claude Fable 5.1, Opus 5.5, Sonnet 5.5 en Haiku 5.5 hebben een venster van 1 miljoen tokens en schrijven hooguit 128.000 tokens terug. Volgens Anthropic is 1 miljoen tokens ongeveer 555.000 Engelse woorden; in het Nederlands minder. GPT-6 Luna van OpenAI heeft een venster van 1.050.000 tokens, waarvan hooguit 922.000 invoer.

Een groot venster is geen reden om alles mee te sturen. Lange prompts kosten meer en soms een hoger tarief: GPT-6.1 Sol rekent boven 272.000 tokens 4 in plaats van 2 dollar per miljoen, Claude Haiku 5.5 boven 100.000 tokens 0,50 in plaats van 0,10 dollar. Stuur liever alleen de stukken die ertoe doen, zoals RAG dat doet. Hoe je een vraag zo opbouwt dat het model weinig nodig heeft, lees je bij prompt.

Prijzen per miljoen, per model

Aanbieders rekenen per miljoen tokens, in dollar, met een aparte prijs voor input en output. Output kost bij alle modellen hieronder vijf keer meer, omdat schrijven meer rekenwerk vraagt dan lezen. De prijzen in het standaardtarief:

Dit zijn de prijzen van de API, voor software die je laat bouwen. Een abonnement zoals ChatGPT Plus betaal je per maand, los van tokens: zie wat ChatGPT kost. Welk model bij welke taak past, vergelijken we in ChatGPT of Claude.

1.000 Nederlandse mails samengevat: de rekening

Stel: een boekhoudkantoor in Aalst krijgt 1.000 mails per maand van klanten en wil van elke mail een samenvatting van drie zinnen in het klantdossier. Per mail stuur je een vaste instructie van 150 woorden en de mail van gemiddeld 250 woorden: 400 woorden, aan 1,67 tokens per woord ongeveer 668 tokens input. De samenvatting is 60 woorden, ongeveer 100 tokens output. Voor 1.000 mails is dat 668.000 tokens in en 100.000 tokens uit.

Met GPT-6.1 Sol kost dat 1,34 dollar voor de input en 1 dollar voor de output, samen 2,34 dollar of 2,08 euro aan de ECB-koers van 21 oktober. Met GPT-6 Luna is het ongeveer 10 cent. Voor Claude reken je ongeveer 30 procent meer tokens: 2,71 euro met Sonnet 5.5, 14 cent met Haiku 5.5. Dezelfde mails in het Engels kosten met GPT-6.1 Sol 1,53 euro.

Zet daar het werk tegenover: een medewerker die elke mail twee minuten leest en samenvat, is 33 uur per maand bezig. De tokens zijn dus zelden het probleem. Wat geld kost, is de koppeling met de mailbox en het dossier, het testen op je eigen mails en het nakijken, zoals bij AI voor accountants. Reken je eigen volume uit met de AI-kostentool, of lees wat een AI-chatbot kost voor een toepassing die gesprekken voert.

Zo hou je de rekening klein

• Kies het kleinste model dat de taak haalt. Samenvatten en sorteren lukt vaak met Haiku 5.5 of GPT-6 Luna; Sonnet of Opus pas waar het denkwerk vraagt.
• Zet de vaste instructie vooraan en laat de aanbieder ze cachen. Een gecachet stuk kost bij Claude Sonnet 5.5 en GPT-6.1 Sol 0,10 dollar per miljoen tokens in plaats van 2 dollar.
• Wat niet meteen moet, stuur je in een batch: zowel OpenAI als Anthropic geven daar de helft korting.
• Begrens de lengte van het antwoord. Output is de dure kant.
• Stuur geen hele mailgeschiedenis mee als de laatste mail volstaat.