Op deze pagina
De Britse ontwerper Harry Brignull gaf het in juli 2010 een naam, met een site die zulke schermen verzamelde. Het idee is ouder: de kleine lettertjes onder een aanbieding of de verkoper die zegt dat er nog maar een stuk is. Online kan het schaalbaar en meetbaar: een knop een andere kleur geven en zien hoeveel meer mensen klikken. Precies daarom is de Europese wetgever er de laatste jaren een voor een op gesprongen.
Tien voorbeelden, en de regel die ze vandaag raakt
Het goede nieuws voor een eerlijke webshop: de meeste dark patterns zijn al verboden, niet door een nieuwe wet maar door regels die er jaren staan. Hieronder tien die je in webshops en apps tegenkomt, met de regel die er vandaag op slaat.
Tien schermen, tien regels
- Aanbieding eindigt over09:59Valse aftelklokBijlage I punt 7, oneerlijke handelspraktijkenVandaag verboden
- Nog 2 op voorraadValse schaarsteMisleidende handelspraktijk, WER boek VIVandaag verboden
- Retourverzekering 4,99Vooraf aangevinktConsumentenrechten artikel 22Vandaag verboden
- Servicekosten+6,50Totaal85,50Kosten aan de kassaTotaalprijs voor de bestellingVandaag verboden
- 129,0079,00NepkortingLaagste prijs van 30 dagenVandaag verboden
- (2.431)NepreviewsBijlage I punten 23 ter en quaterVandaag verboden
- Nee, ik betaal liever te veelConfirmshamingDigital Fairness ActDoelwit DFA
- Opzeggen? Stuur een briefLastig opzeggenHerroepingsknop, opzeggen in de DFADoelwit DFA
- instellingenVerstopte weigerknopGeen geldige toestemming, AVGVandaag verboden
- Wacht! Nog niet ingeschreven?Blijven vragenDSA artikel 25, voor platformsVandaag verboden
Acht van de tien zijn vandaag al verboden. De Digital Fairness Act mikt op wat overblijft.
| Truc | Hoe het eruitziet | De regel vandaag |
|---|---|---|
| Valse aftelklok | "Aanbieding eindigt over 09:59", die bij herladen opnieuw begint | Verboden in elk geval: bijlage I, punt 7 van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken |
| Valse schaarste | "Nog 2 op voorraad" terwijl het magazijn vol ligt | Misleidende handelspraktijk, in België boek VI van het Wetboek van economisch recht |
| Vooraf aangevinkte extra | Een verzekering of donatie al in je mandje | Verboden: extra betalingen vragen uitdrukkelijke toestemming |
| Kosten pas aan de kassa | Verzend- en servicekosten die pas in de laatste stap verschijnen | De totaalprijs moet je kennen voor je bestelt |
| Nepkorting | Een doorstreepte prijs die nooit gevraagd werd | De vorige prijs is de laagste van de voorbije 30 dagen |
| Nepreviews | Vijf sterren die niemand nakeek, of gekochte | Verboden in elk geval sinds de Omnibusrichtlijn |
| Confirmshaming | "Nee bedankt, ik betaal liever te veel" | Nog geen eigen regel; doelwit van de Digital Fairness Act |
| Lastig opzeggen | Inschrijven met een klik, opzeggen via een brief | Herroepingsknop sinds 19 juni 2026; opzegknop in de Digital Fairness Act |
| Verstopte weigerknop | Alles aanvaarden groot, weigeren in een submenu | Geen geldige toestemming onder de AVG |
| Blijven vragen | Elke paar klikken dezelfde pop-up tot je ja zegt | Verboden voor onlineplatforms onder de Digital Services Act |
Twee nuances. Het verbod in de Digital Services Act geldt voor onlineplatforms: marktplaatsen, sociale netwerken, appwinkels, niet voor een gewone webshop. Die valt onder de richtlijn oneerlijke handelspraktijken en de consumentenregels uit boek VI. En wat "in elk geval" verboden is (de zwarte lijst in bijlage I), hoeft niemand te bewijzen: de truc zelf is genoeg, ook zonder dat iemand er aantoonbaar door misleid werd. Wat een webshop allemaal moet tonen, van identiteit tot retourrecht, staat op een rij in webshop wettelijke verplichtingen.
Wat de Digital Fairness Act eraan toevoegt
De Europese Commissie werkt aan een nieuwe wet, de Digital Fairness Act, die het voorstel in haar werkprogramma voor eind 2026 plant. Bij de raadpleging in 2025 kwamen 3.341 antwoorden binnen, de meeste van consumenten, en een grote meerderheid wilde strengere regels voor misleidend ontwerp. De punten die in de raadpleging terugkwamen: confirmshaming en emotionele druk, opzeggen dat even makkelijk moet zijn als inschrijven, verslavend ontwerp in apps en spellen, en gepersonaliseerde prijzen. Zodra het voorstel er is, staat het detail in ons nieuwsstuk. Tot dan geldt: wat vandaag al verboden is, is de grootste zorg, niet wat komt.
Sinds 19 juni 2026 moet elke webshop die op afstand verkoopt bovendien een knop tonen waarmee een klant zich met een paar klikken terugtrekt uit een aankoop; hoe die eruit moet zien, staat in de herroepingsknop voor webshops. Bij koopjesperiodes letten controleurs extra op doorstreepte prijzen; de regels per periode staan in Black Friday 2026 en solden 2027.
Eerlijk ontwerp verkoopt ook
Dark patterns verhogen een cijfer op korte termijn: meer kliks op Akkoord, meer extra's in het mandje. Ze kosten wat je niet meteen meet: retours, chargebacks, klachten en klanten die niet terugkomen. Conversie-optimalisatie die werkt, haalt drempels weg in plaats van er te bouwen: de totaalprijs vroeg tonen, een kassa zonder verrassingen, een duidelijke keuze. Een webshop die verkoopt maar klanten niet terugziet, vindt de oorzaak vaak daar; zie waarom loopt mijn webshop niet. Ook een cookiebanner kan eerlijk: weigeren even groot als aanvaarden.
Dezelfde keuze, twee schermen
Hoe een eerlijke versie van drie bekende trucs eruitziet.
- Nieuwsbrief bij het afrekenen
- Met een dark patternVooraf aangevinkt, in kleine letters
- EerlijkLeeg vakje met een zin wat je krijgt
- Cookies
- Met een dark patternAlles aanvaarden groot, weigeren in instellingen
- EerlijkAanvaarden en weigeren naast elkaar, even groot
- Abonnement stoppen
- Met een dark patternBellen tijdens kantooruren
- EerlijkEen knop in je account, bevestiging per mail
- Prijs
- Met een dark patternVerzendkosten pas in de laatste stap
- EerlijkTotaalprijs op de productpagina
Een eerlijk scherm haalt soms minder kliks in een test, en minder retours en klachten in het jaar erna.
Dark patterns in een paar zinnen
Zijn dark patterns verboden in België?
De meeste wel, via de richtlijn oneerlijke handelspraktijken en boek VI van het Wetboek van economisch recht. De FOD Economie controleert, en sancties gaan tot strafrechtelijke boetes.
Wat betekent dark patterns letterlijk?
Donkere patronen: ontwerppatronen die tegen het belang van de gebruiker in werken. De ontwerpwereld spreekt nu ook van deceptive design, misleidend ontwerp.
Valt een aftelklok altijd onder dark patterns?
Nee. Een klok die eindigt op het echte einde van een actie mag. Een klok die bij elke bezoeker opnieuw begint, is misleidend.