Op deze pagina
Wat artikel 4 zegt, en wat de omnibus veranderde
Artikel 4 van de Europese AI-verordening vraagt aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen, bedrijven die AI bouwen en bedrijven die AI gebruiken, om maatregelen te nemen zodat hun medewerkers, en anderen die in hun naam met AI werken, er voldoende begrip van hebben. Het geldt sinds 2 februari 2025, als een van de eerste delen van de AI-verordening. Een gebruiksverantwoordelijke is elke organisatie die AI in haar werk gebruikt, dus ook een kmo van tien mensen waar het team offertes schrijft met ChatGPT.
In 2026 wijzigde de Digital Omnibus over AI, Verordening (EU) 2026/1744, het artikel. Ze trad in juli 2026 in werking. De plicht blijft, maar de omnibus haalde het idee van een opgelegd niveau eruit: er is geen standaard van voldoende die je per persoon moet bewijzen. In de plaats daarvan moeten de Commissie en de lidstaten bedrijven ondersteunen met praktische voorbeelden, en de AI-raad zal aanbevelingen over gemeenschappelijke doelen aannemen. Een deel werd niet zachter: organisaties die AI-systemen met hoog risico inzetten, moeten nog altijd zorgen dat de medewerkers die er toezicht op houden, voor dat toezicht opgeleid zijn.
Artikel 4 van 2024 tot de omnibus en de handhaving
- 1 aug 2024AI-verordening in werkingArtikel 4 staat erin, nog niet van toepassing.
- 2 feb 2025Artikel 4 van toepassingAanbieders en gebruikers nemen maatregelen voor hun personeel.
- 2 aug 2025Nationale sanctiesLidstaten moesten hun boetes vastleggen.
- Juli 2026Digitale omnibusDe plicht blijft, zonder verplicht niveau.
- 2 aug 2026Toezicht en handhavingNationale markttoezichthouders mogen optreden.
Geen certificaat nodig. Een eigen verslag van wie welke uitleg kreeg, is je beste bewijs.
Is een opleiding in AI-geletterdheid verplicht?
Niet in een vaste vorm. Volgens de eigen antwoorden van de Commissie is er geen specifieke opleiding, test of certificaat vereist, en hoef je niet te meten wat medewerkers weten. Wat wel moet: maatregelen nemen die bij de situatie passen, dus bij de AI die je gebruikt, het risico dat ermee gepaard gaat en de achtergrond van de mensen die ermee werken. De gebruiksaanwijzing doorsturen volstaat daar meestal niet voor.
| Vraag | Antwoord na de omnibus |
|---|---|
| Geldt de plicht nog? | Ja, voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken |
| Is er een opgelegd niveau of een score? | Nee |
| Is een certificaat nodig? | Nee; een eigen verslag van opleiding en instructies volstaat |
| Moet je een AI-verantwoordelijke aanstellen? | Nee, er is geen specifieke functie of raad vereist |
| Wie handhaaft? | Nationale markttoezichthouders, vanaf 2 augustus 2026 |
| Welke sancties? | Vastgelegd in nationaal recht; de handhaving is evenredig |
| Kan een betrokkene naar de rechter op basis van de AI-verordening? | Ze maakt er geen eigen misdrijf of recht op schadevergoeding van |
De handhaving zal naar verwachting pas bijten na een incident, niet op papier. Loopt er iets mis met AI in je bedrijf en kun je niet tonen dat de betrokken mensen uitleg kregen over het gebruik, dan weegt het gebrek aan opleiding tegen je.
Hoe zinnige AI-geletterdheid eruitziet in een kleine kmo
- Lijst de AI op die je gebruikt. Chatassistenten, AI-functies in je CRM of kantoorsoftware, AI in de chatbot van je website. Veel bedrijven gebruiken meer dan ze denken.
- Schrijf de regels op. Wat medewerkers in een AI-tool mogen zetten, wat niet (klantgegevens, persoonsgegevens, vertrouwelijke cijfers), en wie de uitvoer nakijkt. Dat is de kern van een AI-beleid.
- Leg de typische fouten uit. Verzonnen feiten en bronnen, het probleem dat AI-hallucinatie heet; instructies die in documenten of webpagina's verstopt zitten, bekend als prompt injection; en verouderde antwoorden.
- Geef een korte sessie per functie. Verkoop, boekhouding en klantendienst gebruiken AI anders. Een halfuur per team over de eigen tools leert meer dan een algemene cursus.
- Houd een verslag bij. Datum, wie er was, wat aan bod kwam en welk beleid ze kregen. Dat verslag is het goedkoopste bewijs van zorgvuldigheid dat je ooit maakt.
Welke tools de moeite waard zijn, lees je in AI-tools voor bedrijven, en hoe je ze uitrolt in AI implementeren in je bedrijf.
Hoe artikel 4 in de rest van de AI-verordening past
AI-geletterdheid is de breedste plicht van de AI-verordening, omdat ze bijna elk bedrijf raakt. De andere verplichtingen hangen af van wat je AI doet. Transparantieplichten gelden voor chatbots en gegenereerde inhoud, met markeringsregels vanaf december 2026; zie AI-inhoud markeren vanaf december 2026 en de transparantieplichten voor chatbots. Systemen met hoog risico dragen de zwaarste last, en hun termijnen schoven op; zie het uitstel voor hoog risico. Een overzicht van de hele verordening voor een ondernemer staat in AI-beleid en de AI Act, en de AI Act check zegt je in een paar vragen welke delen voor jou gelden.
Korte vragen over AI-geletterdheid
Geldt AI-geletterdheid voor een bedrijf dat alleen ChatGPT gebruikt?
Ja. Wie een AI-systeem in zijn werk gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke, en artikel 4 geldt voor gebruiksverantwoordelijken. De maatregelen mogen licht zijn als het gebruik licht is.
Heb ik een certificaat AI-geletterdheid nodig?
Nee. De Commissie zegt dat geen certificaat nodig is. Houd zelf een verslag bij van de opleiding en de instructies die je gaf.
Wanneer kunnen toezichthouders artikel 4 handhaven?
Vanaf 2 augustus 2026, via de nationale markttoezichthouders, met sancties die in nationaal recht vastliggen.